Solidar Śląsko Dąbrow

Obowiązek alimentacyjny cz. 2

W niniejszym artykule postaram się przedstawić Państwu, jak kształtuje się obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami po ustaniu małżeństwa (rozwód, unieważnienie). Jak stanowi art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: kro): oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Jak kształtuje się jednak obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami, a właściwie byłymi małżonkami, po ustaniu małżeństwa? Tu z odpowiedzią przychodzi art. 60 kro. Ustanowione w nim przesłanki roszczeń alimentacyjnych między rozwiedzionymi małżonkami stanowią, że małżonek rozwiedziony może żądać środków utrzymania od drugiego rozwiedzionego małżonka. Tu ustawodawca stanął na stanowisku, iż obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami stanowi kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania (ww. art. 27 kro). Rozwód zatem nie tworzy nowego obowiązku alimentacyjnego pomiędzy byłymi małżonkami, lecz modyfikuje obowiązek wzajemnej pomocy powstały jeszcze w czasie trwania małżeństwa.

Jak stanowi jednak art. 60 kro, z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego wygasa definitywnie obowiązek alimentacyjny względem małżonka, który został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Obowiązek jednak ten pozostaje w mocy, gdy żaden z nich nie ponosi winy rozkładu pożycia, bądź też jeżeli sąd zaniechał orzekania o winie, a także jeżeli orzeczono rozwód z winy obojga małżonków. Na wypadek orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy jednego z małżonków, roszczenie alimentacyjne przysługuje tylko i wyłącznie drugiemu małżonkowi. Wina w rozkładzie pożycia zostanie w tym wypadku oznaczona wyraźnie w sentencji wyroku rozwodowego i tylko tam.

Na marginesie pragnę zaznaczyć, iż zgodnie z art. 21 kro w związku z art. 130 kro, wszystkie przesłanki alimentacyjne z art. 60 kro znajdują zastosowanie do małżonków, których małżeństwo zostało unieważnione. Co więcej, z uwagi na treść art. 614  § 4 kro, art. 60 kro, z wyjątkiem § 3, stosuje się odpowiednio do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków pozostających w separacji drugiemu małżonkowi. Jeżeli do zasądzenia alimentów doszło jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, przyjmuje się, iż sam wyrok rozwodowy nie unicestwia wyroku, zasądzającego świadczenia alimentacyjne od jednego z małżonków na rzecz drugiego z nich. Dopuszczalna jest jednak sytuacja, kiedy to uprawniony do alimentów został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Wówczas obowiązek alimentacyjny orzeczony przed rozwodem ustaje. Orzeczenie przez sąd o wygaśnięciu stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem obowiązku alimentacyjnego, obciążającego jednego z małżonków na rzecz drugiego, nie jest dopuszczalne w wyroku orzekającym rozwód, lecz konieczne w tym zakresie jest wytoczenie nowego, odrębnego powództwa.

Kolejną przesłanką obok winy (wyłącznej) za rozkład pożycia małżeńskiego jest, nazwijmy to przesłanka o charakterze ekonomicznym. Mianowicie stan niedostatku rozwiedzionego małżonka. Stan niedostatku może pojawić się również po upływie pewnego czasu po orzeczeniu rozwodu i wówczas również uzasadnionym będzie zasądzenie alimentów na rzecz małżonka, który popadł w niedostatek. Stan niedostatku rozwiedzionego małżonka powstaje wówczas, gdy nie jest on w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części. W ślad za orzecznictwem sądów zaczęto przyjmować, iż w niedostatku pozostaje nie tylko małżonek w przypadku, gdy nie dysponuje on żadnymi środkami utrzymania, lecz także taki, którego usprawiedliwione potrzeby nie są w pełni zaspokojone. Zasądzenie alimentów na rzecz małżonka niezdolnego do zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb jest również uzasadnione wtedy, kiedy zachodzi niemożność podjęcia przez niego pracy zarobkowej, wskutek konieczności zajmowania się utrzymaniem i wychowaniem dzieci. Za inną przesłankę przyjmuje się m.in. brak kwalifikacji zawodowych do wykonywania takiej pracy, wiek, stan zdrowia, posiadane umiejętności z uwagi, iż uprawniony zajmował się prowadzeniem gospodarstwa domowego i wychowaniem dzieci (w związku z czym nie miał kiedy zdobyć kwalifikacji potrzebnych na rynku pracy).

Gdy okaże się jednak, że rozwiedziony małżonek jest zdolny podjąć naukę potrzebną do zdobycia odpowiednich kwalifikacji zawodowych, to świadczenie alimentacyjne będzie uzasadnione jedynie przez czas niezbędny do uzyskania kwalifikacji potrzebnych do wykonywania danego zawodu. Rozpatrując kwestię alimentów od drugiej strony koniecznym jest wskazać, iż rozwiedziony małżonek obowiązany jest dostarczyć drugiemu rozwiedzionemu małżonkowi środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego (na ten temat obszerniej w części pierwszej).

Jeżeli rozwód zostanie orzeczony z winy obojga małżonków, wówczas wina każdego z nich w żadnej mierze nie będzie miała wpływu na zakres obowiązku alimentacyjnego. Kolejną przesłanką w wypadku, gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia (tzw. rozszerzony obowiązek alimentacyjny), jest ustalenie (udowodnienie), że rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. Powyższej oceny dokonuje się poprzez porównanie sytuacji materialnej małżonka niewinnego w jakiej znalazł się on po orzeczeniu rozwodu, z sytuacją materialną jaką posiadałby w sytuacji, gdyby do rozkładu pożycia nie doszło. Konkretyzując, chodzi o to, jakie warunki materialne miałby małżonek niewinny rozkładowi pożycia, gdyby małżonek winny rozkładowi spełniał swoje obowiązki i gdyby małżonkowie kontynuowali wspólne pożycie. Powyższa przesłanka nie jest konieczna w sytuacji, gdy winę za rozkład pożycia ponosi wyłącznie jeden z małżonków. Wówczas do zasądzenia alimentów na rzecz małżonka niewinnego rozkładowi pożycia nie jest konieczne pogorszenie się jego sytuacji materialnej na skutek rozwodu. W powyższym wypadku (winy wyłącznej) zasadą jest zrównanie stopy życiowej obojga małżonków. Niemniej jednak, rozszerzony obowiązek alimentacyjny również jest limitowany biorąc pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe małżonka winnego rozkładowi pożycia.

Zasadą jest, iż obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami wygasa poprzez zawarcie przez rozwiedzionego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże ponowne małżeństwo nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Aczkolwiek, gdy nowe małżeństwo zawiera małżonek zobowiązany względem drugiego rozwiedzionego małżonka, który nie zawarł nowego małżeństwa, obowiązek alimentacyjny nie wygasa (podobnie nie powoduje wygaśnięcia obowiązku dostarczania środków utrzymania rozwiedzionemu małżonkowi zawarcie przez niego ślubu wyłącznie kościelnego). Jeżeli uprawniony pozostaje w związku nieformalnym (konkubinacie), przyjmuje się, iż nie jest to ustawową przesłanką wygaśnięcia wobec niego obowiązku alimentacyjnego drugiego z rozwiedzionych małżonków.

Co do zasady, zgodnie z art. 60 kro, obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka, który nie został uznany za winnego lub współwinnego rozkładu pożycia, wygasa z upływem 5 lat od chwili prawomocnego orzeczenia rozwodu. Możliwe jednak jest przedłużenie tego terminu przez sąd już w wyroku rozwodowym. Ponadto, żądanie przedłużenia może być zgłoszone w odrębnym powództwie. Przedłużenie obowiązku alimentacyjnego ponad ogólnie określony okres 5 lat jest możliwe również po jego upływie.

Mateusz Widenka
CDO24 Centrum Ochrony Prawnej
Infolinia: 801 00 31 38

Informujemy, że powyższy artykuł nie jest opinią ani poradą prawną i nie może służyć jako ekspertyza przed sądem, urzędem czy osobą prywatną. Proszę pamiętać, że ze względu na długość opracowania artykuł dostarcza jedynie informacji ogólnych, które w konkretnym przypadku nie mogą zastąpić porady prawnej.

Proszę pamiętać, że osoby posiadające Ochronę Prawną CDO24 zawsze mogą zasięgnąć dodatkowych informacji w departamencie prawnym CDO24 pod numerem telefonu 801 003 138 (lub 32 44 57 822), który działa codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 16.30. Pozostałe osoby zainteresowane posiadaniem ochrony prawnej zapraszamy do zapoznania się z ofertą CDO24 na stronie internetowej www.cdo24.pl.

Masz pytanie do prawnika? Napisz do nas: gazeta@cdo24.pl. Odpowiedzi na najciekawsze i najczęściej pojawiające się Państwa pytania, będziemy zamieszczali w naszych artykułach.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *