Miał taką cichą charyzmę

Janowi Jurkiewiczowi, jednemu z liderów Niezależnego Zrzeszenia Studentów na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, cenionemu historykowi, muzealnikowi i działaczowi „Solidarności” było poświęcone trzecie spotkanie w ramach cyklu pt. 45 lat „Solidarności” Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. 25 lutego w Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach o Janie Jurkiewiczu, o jego życiu i dorobku rozmawiali koledzy z NZS, z „Solidarności”, z katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej i zabrzańskiego Muzeum Górnictwa Węglowego. Przyszli studenci z Uniwersytetu Śląskiego. Zaproszono też jego najbliższych, żonę i dzieci.

– Dziś rozmawiamy o Janku, cichym, skromnym chłopaku, który napisał historię swoim życiem, a potem opisał ją wraz z całym tłem. Cały czas upamiętniał historię lat 80-tych. Za moją namową, a łatwo nie było, napisał pierwszą, ikoniczną historię Regionu Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”, bez której trudno byłoby zacząć dziś jakiekolwiek badania – wspominał Przemysław Miśkiewicz, kolego Jana Jurkiewicza z NZS.

– Był, można powiedzieć, takim nietypowym, ale naturalnym liderem środowiska niezależnego na Uniwersytecie Śląskim. Miał swego rodzaju taką cichą charyzmę. Był na pozór niewidoczny, ale miał stalowy charakter, który był wyczuwalny. I był rzeczywiście taką prawdziwą ostoją dla swoich kolegów i dla całych struktur nie tylko w okresie legalnym, ale również podziemnym – opowiadał o Janie Jurkiewiczu dr Tomasz Kurpierz z katowickiego IPN.

Jan Jurkiewicz urodził się w Gliwicach 30 marca 1957 roku. W latach 1980-1981 jako student czwartego roku historii Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego był jednym z założycieli struktur Niezależnego Zrzeszenia Studentów na tej uczelni. W kwietniu 1981 roku został wiceprzewodniczącym Komisji Uczelnianej zrzeszenia, a podczas listopadowo-grudniowego strajku uczelni wyższych województwa katowickiego kierował protestem jako przewodniczący uczelnianego komitetu strajkowego.

Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku z grupą ponad dwudziestu studentów wsparł strajk okupacyjny w katowickiej hucie Baildon. Zatrzymany 14 grudnia przebywał kolejno w różnych aresztach, a następnie trafił do ośrodka odosobnienia w Zabrzu-Zaborzu, a później w Uhercach. Po zwolnieniu w lipcu 1982 roku kontynuował studia na UŚ. Włączył się równolegle w działalność podziemną, m.in. współredagował biuletyn studencki „Wyzwolenie”. Angażował się w działalność niezależną w ramach duszpasterstwa akademickiego przy Katedrze Chrystusa Króla w Katowicach.

Po ukończeniu studiów w 1984 roku Jan Jurkiewicz związał się zawodowo z Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. W maju 1989 roku wstąpił do relegalizowanego właśnie NSZZ „Solidarność” i od tego momentu aż do 2005 roku pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Zakładowej „S” w tej placówce. Jednocześnie był m.in. członkiem zabrzańskiej Miejskiej Komisji Koordynacyjnej związku oraz Krajowej Sekcji Muzeów i Instytucji Ochrony Zabytków NSZZ „Solidarność” w Warszawie.

W 2005 roku Jan Jurkiewicz objął stanowisko dyrektora Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Placówką kierował przez kolejne cztery lata. Następnie, do 2017 roku, był pełnomocnikiem dyrektora tej placówki. Od roku 2007 aż do śmierci był redaktorem naczelnym rocznika „Górnik Polski. Zeszyty Naukowe Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu”. Sporą część swoich prac naukowych poświęcił śląsko-dąbrowskiej „Solidarności”.

W 2019 roku za zaangażowanie w działalność niepodległościową prezydent RP Andrzej Duda nadał Janowi Jurkiewiczowi Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, wyróżnił go także Krzyżem Wolności i Solidarności.

Jan Jurkiewicz zmarł przed 6 laty w Gliwicach. Pośmiertnie otrzymał od katowickiego oddziału IPN Nagrodę Honorową „Świadek Historii”.

Cykl „45 lat „Solidarności” Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury” został zainaugurowany przez katowicki oddział IPN 27 listopada zeszłego roku. Pierwsze spotkanie zostało poświęcone Kazimierzowi Świtoniowi, współzałożycielowi pierwszego komitetu Wolnych Związków Zawodowych, działaczowi „Solidarności”. Bogaterem kolejnego spotkania, które odbyło się 28 stycznia był Andrzej Rozpłochowski,  przywódcy strajku w Hucie Katowice w 1980 roku i sygnatariuszowi Porozumienia Katowickiego.

Partnerami cyklu są śląsko-dąbrowska „Solidarność”, Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Śląskiego oraz Stowarzyszenie Pokolenie.

ny
źródło foto: IPN o/Katowice/ Monika Kobylańska, Krzysztof Łojko