Andrzej Rozpłochowski i idea NSZZ „Solidarność” jako organizacji ogólnopolskiej

28 stycznia w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN im. Henryka Sławika w Katowicach odbyło się kolejne spotkanie w ramach cyklu „45 lat Solidarności Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury”. Zostało ono poświęcone Andrzejowi Rozpłochowskiemu, legendarnemu przywódcy strajku w Hucie Katowice w 1980 roku, sygnatariuszowi porozumienia, które zagwarantowało tworzenie wolnych związków zawodowych na terenie całej Polski.

W spotkaniu wzięli udział działacze opozycji antykomunistycznej, wśród nich sygnatariusz Porozumienia Katowickiego Jacek Jagiełka. Obecna była także żona Andrzeja Rozpłochowskiego, Barbara oraz przedstawiciele IPN i związkowcy z „Solidarności”. Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „S” reprezentował wiceprzewodniczący Artur Braszkiewicz.

Dlaczego nie inni?
– Działalność większości osób, o których tu mówimy, nie kończy się na roku 1989, także Andrzeja Rozpłochowskiego. Natomiast jako Instytut Pamięci Narodowej chcemy skupić się na tym okresie, który jest dla tych osób najważniejszy, który je ukształtował. Oczywiście możemy zadać pytanie: Dlaczego Rozpłochowski, dlaczego Waliszewski, Jedynak, Świtoń, a nie inni? Dlatego, że to były osoby, które w 1980 roku przewodziły największym strukturom związku w ówczesnym województwie katowickim. Były to osoby, które zasiadały we władzach krajowych związku, które miały wpływ na ówczesną rzeczywistość. Przez ich pryzmat chcemy przybliżać struktury, którymi kierowali – mówił podczas spotkania dr Jarosław Neja, historyk Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach.

Odwaga i determinacja
Andrzej Rozpłochowski w 1980 roku pracował jako maszynista w Hucie Katowice. Jak podkreślała dr Katarzyna Wilczok z Uniwersytetu Śląskiego nieprzypadkowo został liderem MKZ skupiającego w pewnym momencie przeszło tysiąc komisji zakładowych i przywódcą strajku w Hucie Katowice. – Pochodził z rodziny inteligenckiej, interesował się historią i literaturą, narastała w nim niezgoda na rzeczywistość PRL-u i związane z nią absurdy – mówiła dr Wilczok.

Jak zaznaczyła, sposób, w jaki był prowadzony strajk w Hucie Katowice oraz zapisy podpisanego w tym zakładzie porozumienia świadczą o ogromnej determinacji i mądrości liderów protestu. Zażądali przyjazdu delegacji rządowej, bo chcieli, by porozumienie miało taką samą moc, co umowy społeczne podpisane w Szczecinie, Gdańsku i Jastrzębiu-Zdroju. Ponadto dzięki wyjazdowi jednego z liderów protestu Zbigniewa Kupisiewicza do Gdańska udało się nawiązać współpracę ze zankomitymi prawnikami, którzy pomogli w przygotowaniu treści dokumentu. – Odwaga i determinacja członków MKZ jest godna podziwu. Komisja rządowa przyjechała dopiero 11 września i podpisano porozumienie, o którym nie informowano w mediach. Tylko to porozumienie gwarantowało tworzenie struktur związku na terenie całego kraju. Wcześniejsze porozumienia nie były tak precyzyjnie sformułowane – mówiła dr Katarzyna Wilczok.

Związek ogólnopolski
17 września przedstawiciele ponad 30 struktur związkowych z całego kraju spotkali się w Gdańsku, gdzie podjęto decyzję o sposobie, w jakim związek będzie dalej funkcjonował. To na tym spotkaniu podpisany został dokument powołujący jeden związek ogólnopolski. – Pod tym dokumentem widnieje podpis Andrzeja Rozpłochowskiego. Można powiedzieć, że jest współzałożycielem „Solidarności ”, w takim kształcie, w jakim funkcjonuje ona obecnie – dodała historyczka z UŚ.

Andrzej Rozpłochowski wszedł do władz krajowych i regionalnych struktur„S”. Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany. Przetrzymywano go w Komendzie Wojewódzkiej MO w Katowicach oraz w ośrodkach internowania w Zabrzu–Zaborzu, Grodkowie i Uhercach. Następnie bez wyroku był więziony w areszcie śledczym przy ulicy Rakowickiej w Warszawie. Wraz z sześcioma innymi członkami Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” był podejrzany o działalność „zmierzającą do obalenia przemocą socjalistycznego ustroju PRL”. Został zwolniony dopiero w sierpniu 1984 roku na mocy amnestii. Po wyjściu na wolność kontynuował działalność opozycyjną. W 1988 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych.

Mimo przeciwności nigdy się poddawał
Do Polski wrócił w 2010 roku. Aktywnie uczestniczył w życiu społecznym, był m.in. współzałożycielem i prezesem Porozumienia Katowickiego 1980 – Stowarzyszenia na Rzecz Pamięci w Katowicach. Za swoją działalność został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.

Andrzej Rozpłochowski zmarł 20 grudnia 2021 roku w Katowicach. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Katowicach przy ulicy Francuskiej.

Cykl „45 lat Solidarności Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury został zainaugurowany przez katowicki oddział IPN 27 listopada zeszłego roku. Pierwsze spotkanie poświęcono Kazimierzowi Świtoniowi, współzałożycielowi pierwszego komitetu Wolnych Związków Zawodowych, działaczowi „Solidarności”. Kolejne spotkanie odbędzie się 25 lutego. W jego trakcie przybliżona zostanie działalność Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

Partnerami cyklu są śląsko-dąbrowska „Solidarność” oraz Stowarzyszenie Pokolenie.

aga